Wind

Er raast een storm in mijn hoofd en ik ben niet bij machte hem te doen kalmeren. Ik moet het maar opschrijven dan. Hopen dat het van mijn hoofd naar het papier waait en ik weer rustige gedachten kan denken.

Subjectiviteit. Daar staat het. Een probleem waar ik al tijden over nadenk. Ik ben vastgekluisterd aan mezelf en zal dat voor altijd zijn. Mijn blik beperkt zich tot dat wat ik met deze ogen kan zien, met dit lijf kan ervaren en met deze hersens kan denken. Meer gaat het nooit worden. Ik kan de werkelijkheid alleen maar tot me nemen met mezelf; een instrument dat een constante ruis lijkt te veroorzaken. De waarheid ligt achter mijn ervaringen verscholen, altijd erachter.

Wat heeft het voor zin om te leven als je dat altijd met een verhaal moet doen? Een verhaal waarvan je weet dat het niet waar is, dat het slechts jóuw verhaal is. Een verhaal dat constant verandert, dat met je opkomt en weer met je ondergaat. De waarheid ligt eronder. Je mag het een religie noemen. Een systeem zoals het kapitalisme of het communisme. De overtuiging dat ik zelf mijn eigen keuzes maak en een vrije wil heb. Mijn geschiedenis zoals ik die aan mezelf vertel. Het zijn verhalen. Almaar verhalen die mijn subject nodig heeft om met deze werkelijkheid om te gaan. Is er een absoluut verhaal? Een verhaal dat alle andere overbodig maakt, dat wáár is? Natuurlijk niet.

Zelfs als er een verhaal is dat voor alle mensen geldt – zoals sommigen het Christendom, de Islam of het Humanisme zien – wat is het dan nog waard als er geen mensen meer zijn? Het bestaat alleen zolang wij bestaan. En dat terwijl het mijn overtuiging is dat de mens zijn langste tijd gehad heeft en het slechts een kwestie van eeuwen is voordat we verdwenen zijn. Hetzij door een ramp, hetzij doordat we een nieuwe soort worden. Stel je voor dat je nu in gesprek zou gaan met iemand uit de middeleeuwen. Iemand die goed en kwaad als absolute waarden ziet, die denkt dat de wereld volgens een door God geschapen orde draait – of stil ligt. Aangezien jullie beiden onder invloed zijn van andere memen, zal het een ingewikkeld gesprek worden. Stel je dan nu eens voor dat je in gesprek gaat met een toekomstige aardbewoner. Iemand uit laten we zeggen 2500. Iemand met wie je niet alleen de memen niet deelt, maar door de opkomst van genetische manipulatie en het versmelten van de mens met technologie ook nog eens de genen niet deelt. Iemand die wellicht hyperintelligent is of een zeer uitgebreid werkgeheugen heeft. Hoe zou je dat gesprek moeten voeren? Zou het niet vooral een bevestiging zijn dat de normen en waarden die je nu hebt tijdelijk zijn, dat het verhaal waarin je nu gelooft een illusie is? Natuurlijk zou het dat zijn. De menselijke maat waarlangs ik dat wat van waarde is kan meten houdt op als de mens ophoudt. Maar wat is die maat dan op dit moment waard? Wat maakt het uit dat ik dit stukje schrijf, of ik er lof of hoon voor oogst, of het me een goed of een neutraal gevoel geeft? Heeft het universum ook een meetlat waarmee het de mens de maat meet? Of is het universum gestript van verhalen een kale plek waar alles komt en gaat en niets blijft?

Het subject dus. Dat ding waar ik in zit of dat ding wat ik ben en waar ik nooit aan kan ontsnappen. Het lijdt. Het lijdt onder al deze gedachten die continu door mijn hoofd gaan als ik op straat loop, in de supermarkt sta of in bed lig en eigenlijk moet slapen. Is er een uitweg, vraag ik me af. Is er een manier om te ontsnappen aan het subjectieve, misschien niet voor mij dan wel voor anderen? Misschien is die er wel. Tenslotte zou het in de toekomst mogelijk moeten zijn het subject – althans ten dele – op te heffen. Stel je voor – en doe je best want het is lastig – dat er straks kunstmatige intelligentie bestaat, vanaf nu AI genoemd. AI die wellicht al snel intelligenter dan de mens zal zijn. Meestal wordt het in films voorgesteld als een intelligente robot, een mensachtig wezen van technologie. Of een ruimteschip dat een bewustzijn heeft en met de kapitein discussieert over de te volgen koers. Maar waarom zouden we zo kinderachtig zijn om die AI in robots te stoppen en ze rond te laten lopen als mensen? Dat is hetzelfde als je barbiepop aankleden en doen alsof het een echt mens is. Waarom nieuwe subjecten creëren? Tenslotte hebben we al een uitvinding gedaan waarmee we data kunnen verzenden – het internet. Het zou eenvoudig moeten zijn om alle AI aan elkaar te koppelen en zo een subjectloze soort maken. Het enige wat er nodig is, zijn heel veel netwerkkabels.

Blijft over: de mens. Wat te doen met dat zooitje hopeloze subjecten dat verhalen nodig heeft om te kunnen leven en zin aan het bestaan te geven? Verhalen die opkomen en weer ondergaan en nooit iets eeuwigs hebben. Wat kan die goddelijke AI voor ons doen? Ons uit barmhartigheid wegvagen vanwege ons onvermogen uit onze subjectieve bestaansvorm te klimmen? Ons een verhaal geven dat we met ons mensenverstand nooit ‘gekraakt’ krijgen, waar we altijd mee vooruit kunnen – een ‘infinite loop’ wellicht? Of misschien ons opnemen in dat wat zij zijn, ons in hun objectiviteit laten delen? Het laatste zou ooit mogelijk moeten worden. Maar dan nog: de AI is ook maar tijdelijk, of zou hij het universum kunnen overleven?

Gedachten, al die gedachten. En geen mens die me kan volgen lijkt het. Het is in ieder geval iets rustiger nu, hoewel de wind bij lange na nog niet is gaan liggen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *